Wat is een statiegeldregeling?
Een statiegeldsysteem, ook wel statiegeldregeling of statiegeld op flessen genoemd, is een manier om het retourneren van drankverpakkingen voor recycling te stimuleren – door statiegeld te vragen bij aankoop van een drankje, en dit terug te betalen wanneer de verpakking wordt ingeleverd voor recycling.
Een goed werkend statiegeldsysteem haalt een inningspercentage van meer dan 90 %.
In de Europese Unie wordt DRS nu een wettelijke verplichting voor veel drankverpakkingen. De Verordening inzake verpakkingen en verpakkingsafval verplicht lidstaten om tegen 2029 statiegeldsystemen op te zetten voor drankblikjes en plastic flessen, tenzij zij in aanmerking komen voor een vrijstelling door tegen 2026 een inzamelingspercentage van 80% te behalen en een plan in te dienen om tegen 2029 90% inzameling te bereiken.
Hoe werkt een statiegeldsysteem?
Statiegeldsystemen voor drankverpakkingen werken door een klein extra bedrag bovenop de prijs van een drankje te rekenen, bijvoorbeeld bij plastic of glazen flessen en bij blikjes. Dit statiegeld wordt aan consumenten terugbetaald wanneer ze lege statiegeldflessen en statiegeldblikjes inleveren voor recycling. Statiegeldsystemen worden doorgaans ingevoerd via wetgeving die is aangenomen door staats-, provinciale of nationale overheden.
Door een financiële waarde toe te kennen aan de gebruikte verpakking, motiveer je consumenten om te recyclen. Bovendien communiceer je hiermee dat de materialen als grondstof ook waardevol zijn voor de maatschappij.
Welke benamingen worden gebruikt voor een statiegeldsysteem?
In de meeste landen worden programma's die recycling van drankverpakkingen stimuleren statiegeldregelingen of statiegeldsystemen genoemd (DRS, Deposit Return System). In de VS staat dit soort wetgeving bekend als de "flessenwet", terwijl men in Australië spreekt van een statiegeldregeling voor verpakkingen (CDS, Container Deposit Scheme). Andere landen hanteren verschillende benamingen, zoals retoursysteem voor drankverpakkingen in Singapore of statiegeldretoursystemen in Europa. Vaak wordt de term ook vertaald in de nationale taal.
Welke voordelen bieden statiegeldsystemen voor het milieu?
Statiegeldsystemen dragen bij aan het terugdringen van zwerfafval, het verhogen van recycling, het verminderen van broeikasgasemissies en het stimuleren van een circulaire economie. Het aandeel zwerfafval van drankverpakkingen ten opzichte van al het zwerfafval is 54% lager in regio's met een statiegeldsysteem dan in regio's zonder.¹ Het Europese mediane inzamelingspercentage voor plastic PET-drankverpakkingen is 87% voor statiegeldsystemen, vergeleken met 50% voor systemen met inzameling aan huis.² In de hele VS worden statiegeldverpakkingen ingezameld voor recycling met een gemiddeld percentage van 67%, vergeleken met 25% voor verpakkingen zonder statiegeld,³ waarbij Oregon retourpercentages van boven de 85% behaalt.⁴
Recycling aan huis en statiegeldsystemen
Deze systemen vullen elkaar aan in de strijd tegen afval. Voor het bereiken van circulariteit zijn systemen nodig die de materiaalkwaliteit behouden. Om voedselveiligheid te waarborgen, hanteren flessenfabrikanten strengere kwaliteitseisen voor gerecycled materiaal dan producenten van tapijt of glasvezel. Voedselveilig materiaal wordt vooral via een statiegeldsysteem (DRS) verkregen, zodat producenten hun doelstellingen voor gerecyclede inhoud in nieuwe drankverpakkingen kunnen behalen.⁵ In april 2025 bijvoorbeeld hadden post-consumer PET-balen die werden ingezameld en verwerkt via het statiegeldsysteem (DRS) van Californië een waarde die 88% hoger lag dan PET dat via het inzamelingsprogramma aan huis van de staat werd opgehaald.⁶ Er zijn talloze voorbeelden waar de combinatie van statiegeldsystemen en huis-aan-huisrecycling hoge inzamelingspercentages behaalt, maar geen enkel waar uitsluitend huis-aan-huisrecycling wordt gebruikt.⁷ Saskatchewan behaalt bijvoorbeeld een inzamelingspercentage van 84% voor statiegeldverpakkingen en een inzamelingspercentage van 66,3% voor verpakkings- en papierproducten via inzameling aan huis.⁸ ⁹ Door verpakkingen gescheiden in te zamelen, worden drankverpakkingen zonder vervuiling door ander afval opgehaald. Dat verhoogt de kwaliteit en waarde van het recyclemateriaal aanzienlijk. Hierdoor kunnen de materialen opnieuw worden verwerkt tot nieuwe verpakkingen, in plaats van te eindigen in toepassingen van lagere kwaliteit, zoals stortafdekking. Zo neemt de afhankelijkheid van grondstoffen voor de productie van verpakkingen af.
Welke landen hebben de beste statiegeldsystemen?
Het succes en de prestaties van statiegeldsystemen worden doorgaans gemeten aan de hand van het percentage in aanmerking komende verpakkingen dat wordt teruggebracht voor recycling. Duitsland behaalt momenteel een retourpercentage van ruim 98 % voor drankverpakkingen. Noorwegen – dat vaak als rolmodel voor DRS-ontwerp geldt – haalt zelfs 92 %. Voordat het statiegeldsysteem werd ingevoerd, behaalde Litouwen een recyclingpercentage voor drankverpakkingen van 34% via het door UPV (Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid) gefinancierde inzamelingsprogramma aan huis. Nadat het land een statiegeld van € 0,10 invoerde, steeg het recyclingpercentage voor verpakkingen binnen twee jaar naar 92%.
Betrokkenheid van detailhandelaars bij statiegeldsystemen
Waarom verbetert een retourneren-bij-de-winkelmodel de prestaties van statiegeldretour?
Het retourneren-bij-de-winkelmodel (return-to-retail-model) houdt in dat detailhandelaars die in aanmerking komende dranken verkopen, ook de lege verpakkingen terugnemen voor recycling. Negen van de tien best presterende statiegeldsystemen ter wereld maken gebruik van een vorm van inlevering bij de winkel, waarmee een gemiddeld retourpercentage van 92% wordt behaald.
Het model zorgt voor een gebruiksvriendelijk netwerk van retourpunten en maakt gebruik van de bestaande infrastructuur. Daardoor kunnen de opstartkosten worden verlaagd en wordt de afhaallogistiek vereenvoudigd. Dit betekent dat er geen extra ritten meer nodig zijn om verpakkingen terug te brengen en dat recycling een vast onderdeel wordt van het dagelijkse consumentengedrag. Voor winkels vormt het bovendien een extra reden voor klanten om langs te komen: uit onderzoek blijkt dat 87 % van de consumenten het statiegeld in de winkel zelf uitgeeft.
Doen alle winkeliers mee aan een statiegeldsysteem?
Winkeliers spelen een belangrijke rol door statiegeld in rekening te brengen bij consumenten wanneer zij drankverpakkingen verkopen die daarvoor in aanmerking komen. Omdat statiegeldsystemen het inwisselen van statiegeld zo eenvoudig mogelijk willen maken, moeten winkeliers die dranken verkopen doorgaans de verpakkingen terugnemen en het statiegeld terugbetalen. In de lokale DRS-wetgeving is vastgelegd welke winkeliers als inleverpunt voor drankverpakkingen optreden. Beleidsmakers houden daarbij vaak rekening met kleine winkels (bijvoorbeeld kleiner dan 100 m²) door een limiet te stellen aan het aantal verpakkingen dat een consument per dag kan inwisselen, of door zulke winkels de mogelijkheid te geven om vrijwillig deel te nemen aan het systeem. In sommige markten vormen depots een aanvulling op het retournetwerk van winkels: zij bieden een oplossing voor consumenten die grote hoeveelheden statiegeldflessen en statiegeldblikjes inleveren voor recycling. In markten waar retailers niet verplicht zijn om verpakkingen terug te nemen, zoals in New South Wales in Australië, kunnen netwerkexploitanten retailers compenseren voor het gebruik van ruimte op hun parkeerterreinen voor inleverkiosken.
Krijgen detailhandelaren een vergoeding voor het accepteren van verpakkingen?
In de meeste gevallen wel, al verschilt de compensatie per staat en regio. In sommige gevallen – zoals in Oregon, Duitsland en Nederland – ontvangen detailhandelaren echter geen vergoeding. De vergoeding kan wettelijk zijn vastgelegd (bijvoorbeeld in New York) of worden bepaald als een percentage van de niet-opgeëiste statiegeldbedragen (zoals 25 % in Michigan). In Europa wordt de compensatie doorgaans uitgekeerd in de vorm van een verwerkingsvergoeding, vastgesteld door de centrale systeembeheerder (CSA). Deze systematiek stimuleert de detailhandelaren om kostenefficiënt te investeren. Noorwegen und andere markten kennen bijvoorbeeld een hogere behandelingsvergoeding toe aan winkeliers die compacte emballageautomaten gebruiken in plaats van handmatige inname, omdat automatisering de opslag- en ophaallogistiek verbessert.
Economische impact van statiegeldsystemen
Wat zijn de economische voordelen voor gemeenten?
Een veelvoorkomende conclusie is dat statiegeldsystemen leiden tot nettobesparingen voor lokale gemeenschappen.¹⁰ Een studie uit 2025 toonde aan dat een gemoderniseerd statiegeldsysteem in de staat New York, met een retourpercentage van 90%, voor gemeenten in de hele staat een nettobesparing van 39 tot 109 miljoen Amerikaanse dollar zou opleveren. Hoewel gemeenten naar schatting 42 million dollar aan inkomsten uit materialen zouden mislopen, zou dit ruimschoots worden gecompenseerd door besparingen op de vuilnisophaaldienst, de inzameling van recyclebaar afval, de afvalverwerking en het opruimen van zwerfvuil. Naast economische besparingen kunnen statiegeldsystemen ook zorgen voor werkgelegenheid. De New Yorkse studie uit 2025 wees uit dat een uitgebreid en hoogwaardig statiegeldsystemen naar schatting 1.866 extra banen zou opleveren in vergelijking met 2025, waaronder functies voor het onderhoud van emballageautomaten in winkels, het beheer van inlevercentra, het inzamelen van drankverpakkingen and de ondersteuning van andere recyclingactiviteiten. ¹¹
Is statiegeld een belasting?
Statiegeld in een statiegeldsysteem is geen belasting, omdat het volledige bedrag aan de consument wordt terugbetaald wanneer hij of zij een lege statiegeldfles of een leeg statiegeldblikje inlevert voor recycling. Om die belofte waar te maken zijn producenten, detailhandelaars, beleidsmakers en systeembeheerders verplicht een toegankelijk netwerk van inwisselpunten te bieden, zodat flessen en blikjes eenvoudig kunnen worden teruggebracht. Als het retourneren van verpakkingen voor consumenten te omslachtig is, kan het statiegeld worden ervaren als een verkapte belasting of "eco-heffing". Het statiegeld dat consumenten bij aankoop betalen, moet afzonderlijk in rekening worden gebracht van de drankprijs en moet zijn vrijgesteld van btw of andere omzetbelasting op het product zelf.
Wat gebeurt er met niet-opgeëiste statiegelden?
In goed functionerende systemen worden niet-opgeëiste statiegelden beheerd door een non-profit centrale systeembeheerder die door de producenten is opgericht. Dit zorgt vooral voor duurzame herinvesteringen in de retourinfrastructuur van het systeem, in de verwerking van materialen en in de communicatie naar consumenten.
Hoeveel kost het om retourinfrastructuur aan te schaffen?
Veel aanbieders van retoursystemen bieden statiegeldautomaten aan, zodat de inname van verpakkingen efficiënter en gemakkelijker verloopt dan bij handmatige verwerking. Statiegeldautomaten variëren in grootte (van compacte toestellen van slechts 0,6 m² tot door-de-wandmachines met meerdere opbergkasten) en in capaciteit (bijvoorbeeld het aantal opslagruimtes en de soorten materialen die worden geaccepteerd). De keuze voor een statiegeldautomaat en de bijbehorende kosten hangen af van de omvang van de retourlocatie en de soorten verpakkingen waarvoor statiegeld geldt. Statiegeldautomaten kunnen worden aangeschaft via aankoop, huur of leasing, in combinatie met servicepakketten. In sommige markten is de betaling gekoppeld aan het aantal verpakkingen dat via de machines wordt geretourneerd. Zo kunnen aanbieders van retoursystemen al profiteren van de voordelen van een statiegeldautomaat en deze geleidelijk afbetalen (ook wel bekend als een "throughput lease"). Bij de meeste statiegeldsystemen ontvangen retourlocaties een verwerkingsvergoeding als compensatie voor het werk dat gepaard gaat met het terugnemen van verpakkingen, de benodigde ruimte, verbruiksartikelen en hun financiële investering in terugname-infrastructuur. Compacte statiegeldautomaten kunnen ook de systeemkosten verlagen door de behoefte aan opslag, transport, verwerking en afhandeling te verminderen. Verdichting verkleint het volume van PET-flessen met ongeveer 2,5:1 en het volume van aluminium blikjes met ongeveer 6:1. In Noorwegen hielp het uitgebreidere gebruik van compacte RVM’s de transportkosten met 35% te verlagen, zelfs terwijl de inleverpercentages stegen.
Hoe wordt het risico van frauduleuze inwisseling beheerst?
Beleidsmakers en centrale systeembeheerders houden bij het ontwerp van statiegeldsystemen rekening met dit risico en implementeren protocollen, governance en technologie om de integriteit van het statiegeldsysteem te waarborgen. Goed presterende systemen maken gebruik van een met internet verbonden retoursysteem dat gegevens verzamelt en controleert. Deze gegevens kunnen worden gebruikt voor controles en handhaving, om sneller in te grijpen waar dat het meest nodig is en om naleving te waarborgen. Hoogwaardige systemen maken gebruik van marktspecifieke barcodes, visuele statiegeldmarkeringen en elektronische verificatie om te bevestigen dat elke ingeleverde verpakking bij het systeem hoort. Bij verpakkingen die via emballageautomaten worden ingeleverd, zorgt compactie ervoor dat ze niet een tweede keer kunnen worden ingeleverd. Handmatig ingeleverde verpakkingen worden doorgaans naar centrale telcentra gestuurd voor een correcte telling en identificatie. Statiegeldautomaten zijn zeer geavanceerd en kunnen fraudepogingen detecteren en verpakkingen weigeren die niet bij het systeem behoren. Kleinere inzamelpunten accepteren verpakkingen handmatig en beoordelen hun geschiktheid aan de hand van zichtbare markeringen.
Download de whitepaper 'Recycling belonen'
Best practices voor statiegeldregelingen
Meer weten?
1 Understanding the Effects of Marine Debris on Wildlife: Final Report to Earthwatch Australia, CSIRO, 2014.
2 Berekend op basis van inzamelingspercentages van Global Data, de centrale systeembeheerders van het statiegeldsysteem en Pet Market in Europe: State of Play, Eunomia, 2020. Gegevens op aanvraag beschikbaar.
3 Beverage Market Data Analysis 2015, Container Recycling Institute, 2017.
4 BottleBill.org, 2019.
5 The journey to 100% recycled plastic bottles (rPET) in the UK, Beverage Daily, 2020.
6 RecyclingMarkets.net geeft aan dat de marktwaarde van gebaald pet uit statiegeldstromen 58 % tot 93 % hoger ligt dan de marktwaarde van gebaald pet uit andere stromen. Dit geldt voor pet met statiegeld versus pet zonder statiegeld in het noordoosten van de VS (januari–juni 2020). Susan Collins van het Container Recycling Institute merkte op dat dit hoger was dan normaal door de gevolgen van COVID-19, en dat statiegeldflesjes doorgaans ca. 40 % meer waard zijn.
7 Pet Market in Europe: State of Play, Eunomia, 2020. Gegevens op aanvraag beschikbaar.
8 What We Waste – A Global Deposit Book 2020, Reloop, 2020.
9 Annual Report 2019, Recycle BC, 2020.
10 Fact Sheet: Economic Savings for Municipalities, Reloop, 2021
11 Employment and Impact of Container Deposits – New York, Eunomia, 2019.