Kaucją objęte są:
- jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów i metalowe puszki do 1 litra
- szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra (od 1 stycznia 2026)
Poza systemem pozostają m.in. szkło jednorazowego użytku, kartony po mleku i sokach oraz opakowania po napojach mlecznych. Sklepy o powierzchni co najmniej 200 m² sprzedające napoje w opakowaniach plastikowych i metalowych objętych kaucją będą zobligowane do przyjmowania zwrotów pustych butelek i puszek. Mniejsze placówki mogą dobrowolnie przystąpić do systemu. Dodatkowo, wszystkie sklepy oferujące napoje w butelkach szklanych wielokrotnego użytku będą musiały przyjmować te butelki z powrotem. Paragon nie jest wymagany, aby oddać opakowania.
W przypadku zbiórki ręcznej rozliczenie kaucji będzie następować w gotówce. Natomiast w przypadku zwrotu przez recyklomat, klient otrzymuje potwierdzenie zwrotu w formie bonu, które może rozliczyć przy kasie w formie gotówki lub jako odliczenie od zakupów.
Stopniowe wdrażanie systemu, czyli jak będzie wyglądał okres przejściowy?
Wdrożenie przewidziano etapowo. Przez pierwsze miesiące konsumenci będą widzieć na półkach zarówno produkty z oznaczeniem kaucji, jak i te z wcześniejszych partii bez logo. Jedynie za opakowania oznaczone znakiem „KAUCJA” będziemy płacić kaucję i też tylko w tym wypadku zostanie ona wypłacona w momencie zwrotu opakowania. Taki okres przejściowy pozwala producentom wyprzedać zapasy, a sklepom stopniowo dostosować się do nowych obowiązków związanych ze zbiórką. W praktyce oznacza to, że widoczny wzrost liczby napojów w opakowaniach kaucyjnych, a co za tym idzie też pierwsze większe ilości zwracanych butelek i puszek, nastąpi dopiero po kilku tygodniach lub miesiącach działania systemu. To naturalny proces, obserwowany wcześniej także w innych krajach Europy, który daje wszystkim uczestnikom rynku czas na przyzwyczajenie się do nowych zasad.
Szklane butelki - bezpieczny zwrot w recyklomatach
Szklane butelki wielokrotnego użytku będzie można oddawać zarówno manualnie u obsługi sklepu, jak i do zaprojektowanych do tego recyklomatów. Dlatego też każdy konsument powinien upewnić się, czy urządzenie w danym sklepie ma funkcję przyjmowania szkła - informują o tym piktogramy na froncie (butelka plastikowa, puszka, butelka szklana) oraz komunikaty na ekranie. Jeśli urządzenie nie obsługuje tej frakcji, należy zwrócić butelki u obsługi sklepu albo udać się do najbliższego punktu, który przyjmuje szkło.
W sklepach, które zdecydowały się na recyklomaty trójfrakcyjne, czyli przyjmujące puszki, butelki plastikowe oraz butelki szklane, konsumenci mogą w jednym urządzeniu zwrócić wszystkie rodzaje opakowań. Butelki szklane trafiają do środka maszyny w sposób kontrolowany, a specjalna technologia odkłada je delikatnie, bez ryzyka obtłuczenia. Dzięki temu zachowana zostaje wysoka jakość surowca do ponownego wykorzystania, a sam proces jest wygodniejszy zarówno dla klientów, jak i dla obsługi sklepu.
Jak wygląda zwrot w praktyce?
- Włóż do recyklomatu niezgniecione opakowanie z oznaczeniem kaucji.
- System rozpozna materiał i „przypisze” kaucję.
- Odbierz voucher i zdecyduj, czy chcesz odliczyć kaucję od zakupów czy wolisz wypłatę w gotówce przy kasie.
- Jeśli opakowanie nie ma znaku kaucji, to oznacza, że nie podlega zwrotowi w systemie. Sklep może przyjąć je do zwykłej zbiórki surowców wtórnych, ale bez wypłaty kaucji.
Jak TOMRA wspiera we wdrażaniu systemu w sklepie?
Dlaczego system kaucyjny jest ważny?
System kaucyjny od lat z powodzeniem działa w wielu krajach Europy, gdzie osiąga bardzo wysokie poziomy zwrotów. Przykładowo w Niemczech i Norwegii przekraczają one 90%, natomiast najnowszym przykładem jest Austria, która wprowadziła system w styczniu 2025 roku i już po kilku miesiącach osiągnęła imponujące rezultaty. Dzięki szerokiej dostępności recyklomatów i dużemu zaangażowaniu konsumentów do końca czerwca zwrócono tam ponad 350 milionów opakowań, a wskaźnik zwrotów rośnie z miesiąca na miesiąc.
Wprowadzenie systemów kaucyjnych wiąże się z unijnymi regulacjami. Dyrektywa Single-Use Plastics zobowiązuje państwa członkowskie do osiągnięcia selektywnej zbiórki 77% butelek plastikowych do 2025 roku i 90% do 2029 roku oraz obowiązkiem produkowania butelek PET do napojów z odpowiednią zawartością recyklatu. Kraje, które nie spełnią tych wymogów, ryzykują postępowaniami ze strony Komisji Europejskiej i potencjalnymi karami finansowymi.
Co jednak najważniejsze, system kaucyjny pozwala realnie zmniejszyć liczbę odpadów trafiających na wysypiska, ulice czy do środowiska naturalnego. Dzięki temu butelki i puszki wracają do obiegu jako wartościowy surowiec, a nie stają się śmieciem. To rozwiązanie, które ogranicza zaśmiecanie i wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym, w której opakowania mogą być ponownie wykorzystywane zamiast jednorazowo wyrzucane.
Więcej informacji o systemach kaucyjnych znajdziesz TUTAJ.
